Maluszki - start mowy

Każdy rodzic chce, by jego dziecko nauczyło się pięknie mówić, by nauka mówienia przebiegała gładko i bez większych trudności. Aby tak się stało, aby faktycznie proces ten zachodził płynnie i niejako automatycznie, konieczne jest mowne, aktywne oddziaływanie całego otoczenia na dziecko. Poniżej przedstawiłam propozycje takich oddziaływań, które jeśli się je wdroży do codziennej rutyny, spowodują aktywizację odpowiednich struktur mózgowych dziecka a tym samym również i samo dziecko. Działa tu zasada naśladownictwa i modelowania zachowań, w tym zachowań mownych. Oto najważniejsze ćwiczenia i oddziaływania aktywizujące dziecko do mówienia:

1. Śpiewanie dziecku bądź z dzieckiem bardzo często i długo w ciągu dnia samogłosek bądź sylabek/ wyrażeń dwusylabowych:

przy uspokajaniu/ bujaniu dziecka: aaaa…, oooo…, uuuu…, eeee…, yyyy…,

śpiewanie na dowolnej sylabce/ wyrażeniu dwusylabowym: ma, ma, ma…, mo, mo, mo…, me, me, me…, mu, mu, mu…, my, my…

pa, pa, pa…, po, po, po…, pe, pe, pe…, pu, pu, pu…, py, py, py…

ka, ka, ka…, ko, ko, ko…, ke, ke, ke…, ku, ku, ku…, ky, ky, ky…

ta, ta, ta…, to, to, to…, te, te, te…, tu, tu, tu…, ty, ty, ty…

na, na, na…, no, no, no…, ne, ne, ne…, nu, nu, nu…, ny, ny, ny…

ba, ba, ba…, bo, bo, bo…, be, be, be…, bu, bu, bu…, by, by, by…

ga, ga, ga…, go, go, go…, ge, ge, ge…, gu, gu, gu…, gy, gy, gy…

aga, aga, aga…, ogo, ogo, ogo…, ege, ege, ege…, ugu, ugu, ugu…, ygy…

aba, aba, aba…, obo, obo, obo…, ebe, ebe, ebe…, ubu, ubu…, yby…

la, la, la…, lo, lo, lo…, le, le, le…, lu, lu, lu…, ly, ly, ly…

ala, ala, ala..., olo, olo, olo..., ele, ele, ele..., ulu, ulu, ulu..., yly, yly, yly...

Można dowolnie wymyślać podobne sylaby. Te wymienione przeze mnie są jednymi z najprostszych.

2. Wspólnie oglądanie książeczki ze zwierzętami i próby nazywania tych zwierząt. Wielokrotne powtarzanie sylab, które naśladują głosy tych zwierząt. Jeszcze lepsze będzie wspólne z dzieckiem oglądanie i słuchanie głosów zwierząt z youtube i naśladowanie ich przy pomocy głosek języka polskiego - onomatopei, np.:

- hau, hau…, pieski szczekają szczęką ... (proszę to wielokrotnie śpiewać),

- re, re, re... żabki rechoczą..., kum, kum, kum... żabki kumkają...

- wrr, wrrrrr ... pieski warczą wargą ...

- mu, mu… krowy muczą, a my mówimy...

- me, me… kozy meczą ...

- kwa, kwa... kaczki kwaczą ...

- gę, gę... gęsi gęgają i chodzą gęsiego ...

- bzzzzzzy... osy bzyczą ...

- mmmmmy..., mmrrrru... misie mruczą ...

- łau, łau... misie ziewają ... (usta szeroko otwieramy) i zieją ... (łapczywie łapiemy powietrze, ziememy)

- miał, miał... koty miałczą - naśladowanie kotka, wyciąganie języka jak najdalej do przodu, potem oblizywanie się itp.

- pi, pi, pi... pisklęta piszczą, piszczę ja, piszczysz ty, my piszczymy ...

- ćwir, ćwirrr ptaszki ćwierrrkają ...

- frr, frrrrr, frrrru, frrruu ... ptaszki frrruwają ...

ja fruwam, ty fruwasz, my fruwamy, wy fruwacie, wczoraj fruwaliśmy, jutro będziemy fruwali, wczoraj fruwałam/fruwałem , jutro będę fruwała/ będę fruwał itp.

Podobnie można tworzyć kolejne formy fleksyjne z poprzednimi wyrazami/przykładami, które wyżej podałam i naśladować te czynności, wygłupiać się i bawić w czasie wypowiadania/śpiewania tych wyrazów.

Proszę się przy tym bawić i śmiać. Niech dziecko odczuwa radość.

Wielokrotne w ciągu dnia powtarzanie sylab i wyrazów, które naśladują dźwięki wykonywanych czynności i dźwięki otoczenia. I tutaj również bardzo pomocne jest youtube, na którym są dźwięki domu, otoczenia,, ale również głosy ptaków, dźwięki instrumentów. Można wielokrotnie w ciągu dnia śpiewać i powtarzać te wyrażenia dźwiękonaśladowcze:

- szuru, szuru… szurujemy, szorujemy ... ja szoruję, my szorujemy, ty szorujesz itp.

- pucu, pucu… pucujemy ... ja pucuję, my pucujemy, ty pucujesz itp.

- chlastu, chlastu…,

- myju, myju… myjemy, myju, myju ... myjemy, ja myję, ty myjesz, my myjemy, o i jest już umyte, wymyte ..., zmyte - przy sprzątaniu, myciu naczyń, myciu się itp.

- aaaaa…, ooooo…, uuuuu…, eeee…, yyyyy… lu, lu, lu... - lulamy, ja lulam, ty lulasz, my lulamy do snu dziecko/ misia/ lalkę,

- cacy, cacy… misiu jest cacany, lala/ lalka/ laleczka jest cacana

- amu, amu..., am, am, am…, mniam, mniam… pycha, pycha, ale dobre ..., amy, amy... jemy , ja jem, ty jesz, my jemy śniadanie albo inny posiłek, gładzimy się po brzuszku,

- la, la…, lo, lo…, le, le, le…, lu, lu, lu…, ly, ly, ly… - lulamy misia/ lalkę/ samochodzik (mogą być inne sylaby, które wymieniłam wyżej),

- tik, tak, tik, tak… zegar tyka,

- dzyń, dzyń… budzik dzwoni ... , budzik budzi ... jesteśmy obudzeni, jesteśmy niedobudzeni, obudziłam się, obudziłem się, obudziłeś się, obudziłaś się, obudziliśmy się

- bim, bam, bom, bim… zegar bimba - zegar, słyszysz, zegar bije/dzwoni ...

- bum, bum…, brum, brum … bbbbb … tak jedzie auto/ samochód ... (ustami z językiem między nimi lub bez języka) ,

- pibip, pibip…, tak piszczy klakson - dźwięki auta/ autobusu,

- plim, plam, plom, plim, plum … tak plumka woda, tak plumka pianino, a na nim gra pianista, gra też pianistka ...

- woda robi plim, plam... o zaplamiła obrus...

- tupu, tupu…, tup, tup, tup… , tupiemy, tupiemy... ja tupię, ty tupiesz, my tupiemy...(chodźcie i wygłupiajcie się),

- człapu, człapu..., człap, człap, człap... człapiemy, człapiemy , ja człapię, ty człapiesz, my człapiemy, dziadek człapie, babcia człapie... (chodźcie i wygłupiajcie się)

- puku, puku..., puk, puk…, pukamy, pukamy ... ja pukam, ty pukasz, on puka ... - pukanie do drzwi,

- husiu, husiu, huś, huś, huś ... huśtamy się na huśtawce ...

- buch, bach…, łup, o buchło - gdy coś spadnie,

- hopa, hopa, hop, hop… ,

- kicu, kicu, kic, kic, kic... , kicamy, kicamy ..., skaczemy, skaczemy ... - gdy skakacie,

- pyk, cyk… - gdy coś kończycie,

- juchu, łał… super - jak coś świetnie wyjdzie, uda się, wymachujemy rękami,

- fu, fu, fu…, tydy, tydy, tydy…, ciuch, ciuch, ciuch… tak jedzie pociąg, który się ciągnie w nieskończoność, bo jest bardzo długi ...

- iiiiiiiii albo uuuuu... tak piszczy, gwiżdże pociąg ... (gdy bawicie się pociągiem, „ciuchcią”),

- iu, iu, iu, iu… - karetka pogotowia,

- io, io, io, io… - straż pożarna,

- ia, ia, ia, ia… - policja ( ważne jest tu otwieranie ust: i – usta układamy płasko, u – usta tworzą malutkie kółeczko, o – usta tworzą duże kółko)

- uuuuu... tak lata, samolot, tak leci samolot , samolot, bo sam lata ...

dźwięk lecącego samolotu ("u" - dziubek z ust, okrągłe usta), iiiiiiiii... - lądowanie (płaskie usta, w uśmiechu),

- szszsz... , szu, szu, szu..., sza, sza, sza..., szo, szo, szo..., sze, sze, sze..., szy, szy, szy... tak szumi wiatr, tak szumi wiatr od lat ... wiatr bo wieje ... ("SZ" - język znajduje się za górnym dziąsłem, zęby przybliżone, usta wysuwają się mocno do przodu i odsłaniają zęby)...

Wskazane jest wymyślanie razem z dzieckiem jeszcze innych wyrażeń dźwiękonaśladowczych, które również można wyszukać w Internecie. Dzięki tym ćwiczeniom jest trenowany słuch mowny i aparat artykulacyjny.

3. Ćwiczenia języka i ust:

- posyłajcie sobie nawzajem całuski,

- machając rączką, mówcie: pa, pa, pa… (ćw. ust i słuchu fonemowego, motoryki dziecka),

- niech dziecko liże talerzyk posmarowany, np.: nutellą, serkiem homogenizowanym, dżemem budyniem, kisielem itp.,

- oblizywanie się jak kotek (można dziecku posmarować usta nutellą bądź dżemem),

- naśladujcie ustami motorek: bbbbb… z językiem między ustami i bez niego,

- naśladujcie okrzyk wojenny Indian (wymawiając samogłoskę: uuuuu bądź oooo…, klepcie się dłonią po ustach),

- zbieranie językiem z talerzyka pokruszonych płatków kukurydzianych, pokruszonych biszkoptów lub herbatników, cukierków do dekoracji ciast itp.

- próbujcie kląskać lub mlaskać językiem,

- "liczcie" językiem ząbki (przesuwanie językiem po wszystkich zębach)

Dziecko chętnie będzie wykonywało te ćwiczenia, jeśli będą one zamienione w zabawę i w wygłupy, dlatego bawcie się tymi ćwiczeniami i wygłupiajcie, a efekty bardzo szybko powinny się pojawić. Dziecko samo będzie się domagało Waszej aktywności i atencji, chętnie będzie nabywało kolejne umiejętności mowne, czego Wam z całego serca życzę.

W przypadku malutkich dzieci ważniejsza jest dobra zabawa, a nie perfekcyjna dokładność. Zawsze: początkowi zajęć, a zwłaszcza końcowi ma towarzyszyć radość i śmiech. Tylko wtedy dziecko będzie chciało powtarzać i naśladować swojego opiekuna, będzie tęsknić do wspólnej zabawy i jej oczekiwać.

4. Zaczarowane rymowanki do pokazywania (dzieci kochają rymowanki).

Główka się rusza,

rączki machają,

paluszki tańczą,

nóżki tuptają.

Bo główka, rączki, paluszki, nóżki

dziś do zabawy nas zapraszają.

W momencie mówienia tego wierszyka, rodzic wykonuje swoim ciałem bądź ciałkiem dziecka wymienione w wierszyku ruchy.

Wskazane jest, co dzieci bardzo lubią, częste wracanie do znanych wierszyków i rymowanek. Dzieci się wtedy bardzo cieszą i z czasem powtarzają słowa tych rymowanek, dzięki czemu w zabawie, w miłych okolicznościach trenują swoją pamięć. Takie oddziaływanie na dziecko podnosi również jego kompetencje emocjonalne, społeczne.

Ćwiczenie motoryki dużej, sensoryki dziecka, rytmizacja mowy, doskonalenie słuchu fonemowego i pamięci:

Części ciała

Rączki klapią: klap, klap, klap,

(klaszczemy w dłonie)

nóżki tupią: tup, tup, tup.

(tupiemy nóżkami)

Tutaj swoją główkę mam

(pokazujemy na głowę)

a na brzuszku: bam, bam, bam.

(klepiemy się po brzuszku)

Buzia robi: am, am, am,

(naśladujemy mlaskanie buzią)

oczka patrzą tu i tam.

(mrugamy oczkami)

Tutaj swoją główkę mam

(pokazujemy na głowę)

a na nosku sobie gram.

(naśladujemy grę na trąbce)

I kolejne rymowanki połączone z ruchem:

Lata osa koło nosa.

Lata pszczoła koło czoła.

Lata mucha koło ucha/ brzucha.

Lata muszka koło uszka/ brzuszka.

Lata pszczółka koło czółka.

Latają ważki koło paszki.

Lata bąk koło rąk.

Chodzą mrówki koło główki.

Idzie słoń, a tu dłoń.

Idą kurki, a tu pazurki.

Latają wróżki koło nóżki. - mama bądź tata mówiąc te zabawne rymowanki wykonuje ręką gest latania bądź chodzenia owada/ zwierzęcia/ postaci koło wymienianych części ciała dziecka. :)

Wskazane jest jak najczęstsze bawienie się tymi rymowankami,

wielokrotnie powtarzanie , śpiewanie rymów z tego wierszyka i części wyrazów, które są takie same, a potem całe wyrazy (są zaznaczone kolorami). Prawdopodobnie w skutek częstego powracania do tych samych rymowanek, dziecko je w końcu zapamięta, co będzie bardzo korzystne dla rozwoju mowy.

Życzę wspaniałej zabawy i sukcesów.

neurologopeda: Agnieszka Gaj